Het verband tussen ademhaling en herstel

Zoals in de “zelftest: ademhaling” te lezen was kan er vanuit de ademhaling die iemand in rust heeft het een en ander afgeleid worden. In dit artikel kan je lezen welk verband de ademhaling met stress en herstel heeft en waarom dit zo is.

Fight or flight
Deze stress respons is het makkelijkst uit te leggen met een voorbeeld van de oermens. Ik bedoel hiermee de mens van duizenden jaren geleden. Genetisch verschillen we niet van deze mens, maar de omgeving was wel degelijk anders. We moesten van dag tot dag de gevaren overleven die op zijn pad kwamen. In dit tijdperk was het van belang om te kunnen reageren, omdat niet reageren wel eens het einde van je leven kon betekenen.

Wanneer er bijvoorbeeld een sabeltand tijger plotseling uit de bosjes te voorschijn sprong dan was het redelijk belangrijk dat je zou wegrennen of dat je zou vechten voor je leven. Het overlevingsinstinct dat hierbij hoort zorgt dat je per direct in een extreem alerte staat komt. Als je eerst nog niet in je actieve systeem zat, dan zou je dat nu zeker weten wel zitten. Het zien van de sabeltand tijger heeft een flinke stress reactie tot gevolg gehad. En dat is maar goed ook, want anders had je het misschien niet overleefd.

Het verschil
Toch zijn wij zelf niet tot nauwelijks veranderd ten opzichte van deze oermens. Die oerinstinct hebben wij nog steeds in ons zitten. Dat is niet perse erg, want zelfs een grote piek in je stress niveau hoort erbij van tijd tot tijd. Je zal misschien niet meer hoeven te rennen voor een sabeltand tijger, maar het kan goed van pas komen bij het behalen van een deadline of een sportwedstrijd.

Maar ook stress in de algemene zin is helemaal niet slecht voor ons, het helpt ons namelijk presteren. Maar zoals ik altijd van mijn oma heb geleerd – “alles met ‘te’ ervoor is slecht voor je”. Zo geldt het ook met stress. Het meest ideale zou zijn als stress gedoseerd voor zou komen in je leven. Waarbij je dus momenten kent die wat stressvoller zijn, maar ook momenten waar jij je ontspannen voelt. Dat geeft je namelijk de kans om te herstellen.

Het prestatie- en het herstelsysteem
Er zijn twee delen van je zenuwstelsel die hierbij van invloed zijn. Het prestatiesysteem is hetgeen wat bijvoorbeeld ook actief is bij sporten, maar ook als je iets spannend vindt. Je hartslag gaat omhoog, je krijgt een krachtigere hartslag, de luchtpijp en de bloedvaten van de actieve spieren verwijden zich. De bloedvaten in de darmen en de huid vernauwen zich juist (de Morree, 2009). Deze zijn namelijk minder nodig op dit moment.

Dit prestatiesysteem is het systeem waarin de belasting op het lijf plaats vindt. Het is daarmee een systeem dat per definitie spierafbraak bevorderd. Jij kan je misschien voorstellen dat het niet handig is om continu in dit systeem te zitten.

Het herstelsysteem is het tegenovergestelde van het prestatiesysteem. Dit vindt met name plaats als je rust of als je slaapt. Hierdoor kan het lichaam, zoals de naam al suggereert, herstellen. De spijsvertering wordt bijvoorbeeld geactiveerd waardoor bouwstoffen opgenomen kunnen worden(de Morree, 2009).

Het prestatiesysteem kenmerkt zich met een hogere en wellicht versnelde ademhaling, terwijl het herstelsysteem zich kenmerkt door een lage, vertraagde buikademhaling.

Relatief
Ondanks dat je zou denken dat acties gelijk kunnen staan aan een bepaalde hoeveelheid stress hoeft dit helemaal niet het geval te zijn. Dit verschilt namelijk van persoon tot persoon. De één ervaart te laat komen op een afspraak super stressvol, waarbij het de ander koud laat. De één piekert ook meer dan de ander of beleefd er meer stress aan dan iemand anders.

Natuurlijk zijn levensveranderende evenementen altijd op een bepaalde manier stressvol. Hoe ermee omgegaan wordt kan wel degelijk verschillen. Het lichaam zelf kan niet relativeren wat stress betreft. Er is wel verschil in stress voelbaar, maar als jij toevallig gestrest bent om een klein dingetje dan zal het lichaam dit nog steeds waarnemen als stress. Jij zou misschien achteraf kunnen denken dat het nutteloos was om te stressen, maar het lichaam kan dit niet in perspectief plaatsen.

Balans
Wij functioneren als mens het beste als het prestatie- en het herstelsysteem elkaar afwisselen. Je wilt hiermee in algemene zin ervoor zorgen dat je de volgende prestatie periode genoeg herstelt bent om het aan te kunnen.

De hedendaagse cultuur zorgt er bij veel van ons echter voor dat het prestatiesysteem overprikkelt raakt en het herstelsysteem onvoldoende actief is. Dit heeft tot gevolg dat je minder voedingsstoffen op neemt, minder uitgerust bent en minder belastbaar bent.

Voor deze continue stress zijn wij niet gemaakt. Als je dit te lang op zijn beloop laat kan het zelfs voor problemen zorgen. Maar ook als je graag resultaat wilt in de sportschool is het handig om voldoende te herstellen, maar ook om je trainingsprikkel aan te passen op je belastbaarheid. Zit je bijvoorbeeld in een stressvolle periode? Zorg dan dat je wat minder lang of intens traint.

Coping
Toch kan je ook indirect invloed uit oefenen op de systemen. Ben je bijvoorbeeld thuis en merk je dat je wat gestrest bent? Een hogere, versnelde ademhaling en wat meer prikkelbaar? Door het gebruik van ademhalingsoefeningen kan je ervoor zorgen dat je ademhaling door ademhalingsoefeningen vertraagd en meer richting de buik gaat. Hiermee kan jij je lichaam enigszins voor de gek houden. De ademhaling is namelijk passend bij een herstelsysteem. Door bewust zo te gaan ademen kan je voor ontspanning zorgen.

De oorzaak aanpakken
Je kan misschien begrijpen dat de bovenstaande methode puur gericht is op de gevolgen van de stress. Ondanks dat het een handige tool is zal je er waarschijnlijk geen lange termijn resultaat mee bereiken. Vooral niet als je ondertussen nog steeds te maken hebt met die factoren die de stress in je leven veroorzaken.

Het zou daarom verstandig zijn om de oorzaken als eerst aan te pakken. Terwijl je de oorzaak aanpakt kan je uiteraard de ademhalingsoefeningen inzetten om het gedurende deze tijd wat dragelijker te maken